2008-11-18
Historia od naczelnika do prezydenta
Do czasu powrotu Świętochłowic do Polski, a więc po rok 1922, gminą kierował naczelnik. Po włączeniu do Macierzy instytucje samorządu ukształtowano na podstawie aktów ustawodawczych z przełomu 1918 i 1919 roku.
Fot. Silesia Media
Organami stanowiącymi były rady gminne, miejskie i powiatowe. Organami wykonawczymi były zarządy gminne i miejskie oraz wydziały powiatowe. Na czele samorządu gminnego stał wójt, a na czele samorządu miejskiego burmistrz lub prezydent (w zależności od wielkości miast).
Świętochłowicami w okresie międzywojennym kierował burmistrz. Czas niemieckiej okupacji okresu II wojny światowej, to tylko zmiana nazwy na niemiecki odpowiednik burmistrza, czyli Oberbürgermeister. Po wyzwoleniu Polski spod okupacji niemieckiej w 1944 roku przy tworzeniu systemu administracji terenowej wykorzystano stare formy organizacyjne przewidziane w Konstytucji marcowej z 1921 roku, równocześnie wprowadzając formy zupełnie nowe, jakimi były rady narodowe. Tak więc po rok 1950 miastem kieruje prezydent, a od 1950 do 1975 „ojcem miasta” był przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej. Dokonano też zmiany podziału na jednostki najniższe, znosząc gminy i wprowadzając trzykrotnie mniejsze od nich gromady. Podział terytorialno-administracyjny uległ zmianie w latach 1972 – 1975, najpierw zastąpiono gromady dwukrotnie od nich mniejszymi gminami, a następnie zniesiono powiaty i województwa, a na ich miejsce wprowadzono nowe jednostki o nazwie województw, kompetencyjnie bardziej jednak odpowiadające dawnym powiatom. Od 1975 powrócono do określenia prezydent miasta, które jest aktualne do dziś. Powrót do samorządu terytorialnego w klasycznym znaczeniu stał się możliwy dopiero po wyborach 4 czerwca 1989 roku. Zerwano z instytucjami typu radzieckiego. 17 października 1992 roku została uchwalona tzw. Mała Konstytucja, a samorząd terytorialny stał się podstawową formą organizacji lokalnego życia publicznego. W 1998 roku przeprowadzono reformę samorządową polegającą na utworzeniu dwóch wyższych szczebli jednostek: powiatu i województwa, przy całkowitej zmianie kształtu terytorialnego województw. Dalsze przeobrażenia prawa samorządowego to ustawa z 20 czerwca 2002 roku o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta, wprowadzająca do naszego ustawodawstwa ustrojowego, zasadę bezpośredniego wyboru – jednoosobowych, a nie kolegialnych – organów wykonawczych.
Trudno dzisiaj odtworzyć wszystkich niegdysiejszych odpowiedników współczesnego prezydenta Świętochłowic. Według kronik miejskich w latach 1875 – 1898 gminą kierował Karl Häusler, a następnie po rok 1900 Robert Maly, właściciel restauracji przy obecnej ulicy Bytomskiej (dom Małego, Salzmanna). Mniej enigmatyczne są dalsze sylwetki kierujących gminą. Byli to kolejno Thannheiser (1900 - 1912), Jul Nolden (1912 - 1921) i Karl Wackermann (1921 - 1922). Następnie funkcję naczelnika gminy objął Józef Potyka (ur. 1886 w Łabędach, zm. 1955) - polityk samorządowy, powstaniec śląski. Wiemy, że studiował prawo na uniwersytetach we Wrocławiu i Berlinie. Funkcję pełnił do roku1927. Przez pewien czas spełniał obowiązki, jako członek zarządu, dr Flach. Jednak z uwagi na to, iż był kiedyś oficerem Selbstschutzu i walczył w powstaniach śląskich przeciw Polakom, domagano się jego odejścia. Dotrwał prawdopodobnie do objęcia funkcji przez Szalińskiego, który od roku 1927 sprawował ją do czasu wybuchu wojny. Losy Szalińskiego są nam dzisiaj znane, wiemy przede wszystkim, iż nie zaginął w czasie wojny, lecz zmarł w Anglii w roku 1971.
W Świętochłowicach w okresie okupacji burmistrzami byli kolejno: Gothard Rattay (1939 - 1941), o którym nie wiemy nic. Potem Herbert Pastille (ur. 27 listopada 1906 w Poznaniu, zm. 1944) - polityk, od 1932 działacz NSDAP, który w 1944 został zmobilizowany i tego samego roku zginął na froncie. Zastąpił go August Hampel (1944 - 1945).
Aktywność środowisk lewicowych w ostatnich dniach przed wyzwoleniem, przejawiająca się m.in. w przygotowaniach do przejęcia władzy i zabezpieczeniu świętochłowickich zakładów pracy, zaowocowała też tym, iż obejmowali oni ważne funkcje w gminie. Tak więc naczelnikiem w Świętochłowicach został działacz komunistyczny Tomasz Dobiosz. Mimo niechęci do komunistów zawsze podkreślamy, że Dobiosz był postacią wyjątkową. W chwili wyzwolenia stanął na czele tzw. „Komitetu Pięciu”, pierwszej władzy w mieście. Tymczasowym naczelnikiem gminy był do lipca 1945. Kolejnym prezydentem znanym nam z imienia i nazwiska był Alojzy Smuda (od 1 IX 1948 do 21 VI 1950). Po nim był Walenty Bukowski, jako przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej (od 21 czerwca 1950 do 11 grudnia 1954). Od tego dnia do 11 lutego 1958 funkcję objął Stanisław Jeleń, w latach 1950-1952 burmistrz Kętrzyna. Potem był Bolesław Fraszyk (1958 - 1961), a kolejnym Franciszek Saternus (od 11 sierpnia 1961 do 12 czerwca 1969). Następnym przewodniczącym MRN został Stefan Marondel (od 12 czerwca 1969 do listopada 1972). Po tym czasie do 1 VI 1975 Jerzy Świrad, a wreszcie od 1 VI 1975 do 7 III 1980 Teresa Wrzaszczyk, wcześniej związana z miejską oświatą.
Okres kolejnego przełomu w kraju to czas prezydentury Edwarda Chrostka (ur. 22 lipca 1936 w Tychach), który miał duże doświadczenie polityczne (poseł na Sejm VI kadencji, sekretarz Sejmu, członek Sejmowej Komisji Przemysłu Ciężkiego i Maszynowego oraz Komisji Handlu i Usług, prawnik /wydział prawa Uniwersytetu Wrocławskiego/, absolwent podyplomowego studium dziennikarskiego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Od 1966 był członkiem Stronnictwa Demokratycznego. W Świętochłowicach dotrwał do wprowadzenia stanu wojennego, kiedy zastąpił go 13 XII 1981 roku komisarz wojskowy ppłk Włodzimierz Buchacz. Jednak formalnie po Chrostku funkcję prezydenta objął dotychczasowy wiceprezydent Mirosław Marcak, mając za zastępców udany duet Bernarda Gwoździka i Henryka Mańkę. Marcak kierował miastem do 1990 roku, a po wolnych wyborach zastąpiła go kolejna kobieta w dziejach naszego samorządu Krystyna Rawska. Prawniczka z wykształcenia, wcześniej radna, została Prezydent Świętochłowic 27 maja 1990, a dotrwała do 30 maja 1996. Na skutek swoistego przewrotu funkcję przejął dotychczasowy zastępca Roman Gutkowski (od 30 maja 1996 do 24 września 1997), który z powodów osobistych wręcz zniknął z areny polityczno-samorządowej, a prezydentem został Ludwik Kożuch (od 24 września 1997 do 15 października 2000 roku). Po upływie kilku już lat można stwierdzić, iż okres prezydentury Rawskiej to czas najbardziej dynamicznego rozwoju gminy, wszelkich pozytywnych zmian. Wadą pani prezydent było to, iż chciała być osobą mającą rozeznanie we wszystkich sprawach. Nie ufała wielu ludziom, a nie widziała zagrożenia z najbliższej strony. Ów brak zaufania, wręcz obsesję przed zagrożeniem dla swej funkcji przejął Ludwik Kożuch, a można mniemać, iż kontynuuje ją obecny prezydent, czyli Eugeniusz Moś (ur. 1956 w Świętochłowicach). Z wykształcenia nauczyciel historii, radny od 1998 roku dzięki zabiegom Rawskiej 15 października 2000 roku obejmuje funkcję wiceprezydenta miasta, a w trzy tygodnie później prezydenta…
Tekst stanowi skróconą wersję artykułu, który ukaże się w I kwartale 2009 roku w 5 zeszycie Świętochłowic i świętochłowiczan
Świętochłowicami w okresie międzywojennym kierował burmistrz. Czas niemieckiej okupacji okresu II wojny światowej, to tylko zmiana nazwy na niemiecki odpowiednik burmistrza, czyli Oberbürgermeister. Po wyzwoleniu Polski spod okupacji niemieckiej w 1944 roku przy tworzeniu systemu administracji terenowej wykorzystano stare formy organizacyjne przewidziane w Konstytucji marcowej z 1921 roku, równocześnie wprowadzając formy zupełnie nowe, jakimi były rady narodowe. Tak więc po rok 1950 miastem kieruje prezydent, a od 1950 do 1975 „ojcem miasta” był przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej. Dokonano też zmiany podziału na jednostki najniższe, znosząc gminy i wprowadzając trzykrotnie mniejsze od nich gromady. Podział terytorialno-administracyjny uległ zmianie w latach 1972 – 1975, najpierw zastąpiono gromady dwukrotnie od nich mniejszymi gminami, a następnie zniesiono powiaty i województwa, a na ich miejsce wprowadzono nowe jednostki o nazwie województw, kompetencyjnie bardziej jednak odpowiadające dawnym powiatom. Od 1975 powrócono do określenia prezydent miasta, które jest aktualne do dziś. Powrót do samorządu terytorialnego w klasycznym znaczeniu stał się możliwy dopiero po wyborach 4 czerwca 1989 roku. Zerwano z instytucjami typu radzieckiego. 17 października 1992 roku została uchwalona tzw. Mała Konstytucja, a samorząd terytorialny stał się podstawową formą organizacji lokalnego życia publicznego. W 1998 roku przeprowadzono reformę samorządową polegającą na utworzeniu dwóch wyższych szczebli jednostek: powiatu i województwa, przy całkowitej zmianie kształtu terytorialnego województw. Dalsze przeobrażenia prawa samorządowego to ustawa z 20 czerwca 2002 roku o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta, wprowadzająca do naszego ustawodawstwa ustrojowego, zasadę bezpośredniego wyboru – jednoosobowych, a nie kolegialnych – organów wykonawczych.
Trudno dzisiaj odtworzyć wszystkich niegdysiejszych odpowiedników współczesnego prezydenta Świętochłowic. Według kronik miejskich w latach 1875 – 1898 gminą kierował Karl Häusler, a następnie po rok 1900 Robert Maly, właściciel restauracji przy obecnej ulicy Bytomskiej (dom Małego, Salzmanna). Mniej enigmatyczne są dalsze sylwetki kierujących gminą. Byli to kolejno Thannheiser (1900 - 1912), Jul Nolden (1912 - 1921) i Karl Wackermann (1921 - 1922). Następnie funkcję naczelnika gminy objął Józef Potyka (ur. 1886 w Łabędach, zm. 1955) - polityk samorządowy, powstaniec śląski. Wiemy, że studiował prawo na uniwersytetach we Wrocławiu i Berlinie. Funkcję pełnił do roku1927. Przez pewien czas spełniał obowiązki, jako członek zarządu, dr Flach. Jednak z uwagi na to, iż był kiedyś oficerem Selbstschutzu i walczył w powstaniach śląskich przeciw Polakom, domagano się jego odejścia. Dotrwał prawdopodobnie do objęcia funkcji przez Szalińskiego, który od roku 1927 sprawował ją do czasu wybuchu wojny. Losy Szalińskiego są nam dzisiaj znane, wiemy przede wszystkim, iż nie zaginął w czasie wojny, lecz zmarł w Anglii w roku 1971.
W Świętochłowicach w okresie okupacji burmistrzami byli kolejno: Gothard Rattay (1939 - 1941), o którym nie wiemy nic. Potem Herbert Pastille (ur. 27 listopada 1906 w Poznaniu, zm. 1944) - polityk, od 1932 działacz NSDAP, który w 1944 został zmobilizowany i tego samego roku zginął na froncie. Zastąpił go August Hampel (1944 - 1945).
Aktywność środowisk lewicowych w ostatnich dniach przed wyzwoleniem, przejawiająca się m.in. w przygotowaniach do przejęcia władzy i zabezpieczeniu świętochłowickich zakładów pracy, zaowocowała też tym, iż obejmowali oni ważne funkcje w gminie. Tak więc naczelnikiem w Świętochłowicach został działacz komunistyczny Tomasz Dobiosz. Mimo niechęci do komunistów zawsze podkreślamy, że Dobiosz był postacią wyjątkową. W chwili wyzwolenia stanął na czele tzw. „Komitetu Pięciu”, pierwszej władzy w mieście. Tymczasowym naczelnikiem gminy był do lipca 1945. Kolejnym prezydentem znanym nam z imienia i nazwiska był Alojzy Smuda (od 1 IX 1948 do 21 VI 1950). Po nim był Walenty Bukowski, jako przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej (od 21 czerwca 1950 do 11 grudnia 1954). Od tego dnia do 11 lutego 1958 funkcję objął Stanisław Jeleń, w latach 1950-1952 burmistrz Kętrzyna. Potem był Bolesław Fraszyk (1958 - 1961), a kolejnym Franciszek Saternus (od 11 sierpnia 1961 do 12 czerwca 1969). Następnym przewodniczącym MRN został Stefan Marondel (od 12 czerwca 1969 do listopada 1972). Po tym czasie do 1 VI 1975 Jerzy Świrad, a wreszcie od 1 VI 1975 do 7 III 1980 Teresa Wrzaszczyk, wcześniej związana z miejską oświatą.
Okres kolejnego przełomu w kraju to czas prezydentury Edwarda Chrostka (ur. 22 lipca 1936 w Tychach), który miał duże doświadczenie polityczne (poseł na Sejm VI kadencji, sekretarz Sejmu, członek Sejmowej Komisji Przemysłu Ciężkiego i Maszynowego oraz Komisji Handlu i Usług, prawnik /wydział prawa Uniwersytetu Wrocławskiego/, absolwent podyplomowego studium dziennikarskiego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Od 1966 był członkiem Stronnictwa Demokratycznego. W Świętochłowicach dotrwał do wprowadzenia stanu wojennego, kiedy zastąpił go 13 XII 1981 roku komisarz wojskowy ppłk Włodzimierz Buchacz. Jednak formalnie po Chrostku funkcję prezydenta objął dotychczasowy wiceprezydent Mirosław Marcak, mając za zastępców udany duet Bernarda Gwoździka i Henryka Mańkę. Marcak kierował miastem do 1990 roku, a po wolnych wyborach zastąpiła go kolejna kobieta w dziejach naszego samorządu Krystyna Rawska. Prawniczka z wykształcenia, wcześniej radna, została Prezydent Świętochłowic 27 maja 1990, a dotrwała do 30 maja 1996. Na skutek swoistego przewrotu funkcję przejął dotychczasowy zastępca Roman Gutkowski (od 30 maja 1996 do 24 września 1997), który z powodów osobistych wręcz zniknął z areny polityczno-samorządowej, a prezydentem został Ludwik Kożuch (od 24 września 1997 do 15 października 2000 roku). Po upływie kilku już lat można stwierdzić, iż okres prezydentury Rawskiej to czas najbardziej dynamicznego rozwoju gminy, wszelkich pozytywnych zmian. Wadą pani prezydent było to, iż chciała być osobą mającą rozeznanie we wszystkich sprawach. Nie ufała wielu ludziom, a nie widziała zagrożenia z najbliższej strony. Ów brak zaufania, wręcz obsesję przed zagrożeniem dla swej funkcji przejął Ludwik Kożuch, a można mniemać, iż kontynuuje ją obecny prezydent, czyli Eugeniusz Moś (ur. 1956 w Świętochłowicach). Z wykształcenia nauczyciel historii, radny od 1998 roku dzięki zabiegom Rawskiej 15 października 2000 roku obejmuje funkcję wiceprezydenta miasta, a w trzy tygodnie później prezydenta…
Tekst stanowi skróconą wersję artykułu, który ukaże się w I kwartale 2009 roku w 5 zeszycie Świętochłowic i świętochłowiczan
PiM
- OGŁOSZENIA
- Pani spotka się z Panem
- Schody Rintal-tylko w maju stopniowa promocja ile
- Praca DODATKOWA
- KUPIĘ zadłużoną spółkę
- GRECJA wypoczynek & zwiedzanie
- Kupię Przejmę Zadłużoną spółkę akcyjną lub z o.o.
- MARIZA - Zarabiaj z Nami !
- Dołącz do Oriflame - zarabiaj jako konsultantka!
- Kupię Spółkę - Skup Zadłużonych Spółek
- Zostań konsultantką(em) Oriflame!
- Telewizor Grundig
- Słupki ogrodzeniowe
Dodaj komentarz
zgłoś nadużycie SWÓJ CHOP, Utworzony: 2012-04-12 16:38:55
zgłoś nadużycie SWOJ CHOP, Utworzony: 2008-12-14 16:23:47