2008-10-26
Spojrzenie na ulicę Katowicką
Odnowiony odcinek ulicy Katowickiej na pewno jest dumą wielu świętochłowiczan, ale też wciąż budzi emocje. A jak to było na przestrzeni wieków? Przeczytaj artykuł Mariana Piegzy!
Jesteśmy narodem malkontentów. Jednym przeszkadzają kursujące tramwaje, innym rezydujący tu taksówkarze, a innym (słusznie) straszące witryny niektórych sklepów, które wyglądem przypominają czasy socjalizmu. Przypomnijmy, że otwarcie zmodernizowanego odcinka Katowickiej nastąpiło przed czterema już laty, punktualnie w południe 6 XII 2003 roku. Uroczystość oddania odbyła się u zbiegu ulic Katowickiej i Szkolnej, a w programie był m.in. koncert orkiestry dętej Huty Florian i symboliczne wbicie ostatniej cegły chodnikowej przez prezydenta miasta.
Remont kosztował prawie 9,5 mln złotych, z czego 5 mln 330 tys. zł zapłaciło miasto, a kolejna na liście inwestorów spółka Tramwaje Śląskie 2,2 mln zł. Wymieniono torowisko tramwajowe oraz sieć niskiego napięcia, wykonano nową sieć kanalizacyjną, wodociągową i gazową. Modernizacji uległo oświetlenie uliczne, kanalizacja deszczowa, nawierzchnia oraz zieleń. Można powiedzieć, iż ten odcinek ulicy Katowickiej to początek nowej epoki w dziejach tej ulicy, jak i miasta, które wszak nigdy nie miało rynku, a jego centrum stanowiła właśnie ta arteria.
Przed wiekami, w miarę rozwoju osady jej centrum przesuwało się w okolice obecnych ulic Wyzwolenia i Katowickiej, które na znacznym odcinku biegną równolegle do siebie. Katowicka została wytyczona i zbudowana w roku 1879, a inicjatorem był hrabia Guido Donnersmarck ze Świerklańca. Gmina sprzeciwiała się projektowi nowej drogi, jednakże uległa naciskowi władz powiatowych w Bytomiu, więc budowę ulicy doprowadzono do końca w październiku 1879 roku. Zapoczątkowało to rozwój miasta, a jednocześnie spowodowało, iż straciła znaczenie poprzednia główna ulica, czyli obecna Wyzwolenia. Do nowego traktu dostosowywano później wszystkie poprzeczne i podłużne drogi i tak ustaliła się kratowa forma zabudowy centrum gminy.
Ulica Katowicka (pierwotnie zaliczano też do niej odcinek obecnej ulicy Bankowej) od początku pełniła wieloraką funkcję i wielekroć ze względów ideologicznych zmieniała nazwę. Przy tej ulicy mieściły się zawsze urzędy władz miejskich, jak też znaczących w danym etapie historii partii. Nim ulica po przełomie 1989 roku zyskała nazwę Katowicka zwała się Bahnhofstrasse, Dworcowa, Wolności, Adolf Hitler Strasse, Armii Czerwonej.
Charakterystyczne dla tej ulicy były tzw. dominanty, czyli górujące nad nią wyznaczniki. Jedną była wieża ciśnień za Urzędem Miasta, kolejną – wieża zegarowa hali targowej, która obecnie straszy odpadającym tynkiem, co tylko źle świadczy o reklamującym się na niej markecie. Inne dominanty to wieże kościoła świętych Piotra i Pawła oraz kościoła ewangelickiego.
Przy ulicy Katowickiej niegdyś ukształtowano dwa place. Pierwszy między Dyrekcją Hut i Kopalń Księcia Donnersmarcka a kościołem ewangelickim, drugi (późniejszy) to plac targowy (obecnie budynek PKO oraz sklepy). Katowicka niemal bezpośrednio sąsiadowała z terenami przemysłowymi, czyli kopalnią „Polska” (wcześniej „Deutschland”) i hutą „Florian” (wcześniej „Falva”).
Większość kamienic wzdłuż ulicy Katowickiej zbudowano z cegły i oblicowano cegłą w sposób mniej lub bardziej dekoracyjny, przypomina Barbara Josińska współautorka (razem z niżej podpisanym) przygotowywanej książki o dziejach ulicy Katowickiej. Bardzo dużo z nich ma detal ceglany, wynikający z konstrukcji budynku, np. łukowe lub trójkątne naczółki nad łukowymi nadprożami, pasy gzymsów między kondygnacjami oraz gzyms wieńczący, który był nieco bogatszy. Czasem dodawano ozdobny pas lub detal z cegły szkliwionej, narożne kamienice otrzymywały wykusze. Przy Katowickiej lub w jej najbliższym sąsiedztwie zlokalizowano najważniejsze gmachy użyteczności publicznej: kościół św. Piotra i Pawła (1891) z probostwem i domem parafialnym, kościół ewangelicki (1901) z probostwem, biurowiec Dyrekcji Kopalń i Hut Księcia Donnersmarcka, dawną siedzibę zarządu gminy (ul. Katowicka 15) wraz z budynkami Straży Pożarnej, siedzibę spółdzielni „Konsum” w Świętochłowicach (1889, przebudowany w około 1970). Pod numerem 34 (teraz przychodnia) była w czasie wojny policja, potem siedziba UB i WKU, a obecny Urząd Miejski to pierwotnie siedziba władz Powiatu Świętochłowickiego w latach 1926 1939. Tu były też atrakcyjne sklepy, dom towarowy, restauracje. Z dawnej lokalizacji przetrwał sklep Dybały i zbudowana w roku 1881 Apteka Knechtla (Stara).
Tą ulicą poprowadzono linię tramwajową, która miała tylko jeden tor, który jednak przez lata kilkakroć zmieniał swój bieg. Trakcja tramwajowa była umieszczona na słupach, które miały lekką formę, a jej wspornik był wypełniony delikatnym rysunkiem. Po wprowadzeniu drugiego toru trakcja została zawieszona na linach do budynków, a miejscami do słupów. Przypomnijmy, że pierwsze składy elektryczne poruszały się z prędkością około 20 km na godzinę, posiadały przedział dla pasażerów na 45 miejsc siedzących, a obowiązywał też podział na klasy. Komunikacja tramwajowa przez początkowe lata była atrakcją, a u schyłku XIX wieku korzystało z niej około 4 tysięcy osób rocznie.
Lampy uliczne były umieszczane tu na ścianach budynków lub zawieszane na linach nad ulicą. Nie stanowiły dzięki temu przeszkody w ruchu drogowym, ale też nie było to oświetlenie specjalnie efektywne. W drugiej połowie lat 50. XX wieku wprowadzono oświetlenie neonowe, zastąpione potem przez lampy nowszego typu. Wzdłuż ulicy były rozmieszczone stacje trafo, hydranty, słupy ogłoszeniowe i inne urządzenia, które zawsze były wykonywane w sposób dekoracyjny. Z kolei w obrębie chodników były tylko niezbędne urządzenia, aby nie zawężać przestrzeni dla ruchu pieszego.
Dbano też o zieleń. Drzewa były nasadzone wzdłuż północnej pierzei. Bardzo dużo zieleni było przed budynkiem dyrekcji księcia Donnersmarcka, w otoczeniu obu placów kościelnych i dawnego placu targowego, co zachowane jest na szczęście do dziś.
Marian Piegza
Remont kosztował prawie 9,5 mln złotych, z czego 5 mln 330 tys. zł zapłaciło miasto, a kolejna na liście inwestorów spółka Tramwaje Śląskie 2,2 mln zł. Wymieniono torowisko tramwajowe oraz sieć niskiego napięcia, wykonano nową sieć kanalizacyjną, wodociągową i gazową. Modernizacji uległo oświetlenie uliczne, kanalizacja deszczowa, nawierzchnia oraz zieleń. Można powiedzieć, iż ten odcinek ulicy Katowickiej to początek nowej epoki w dziejach tej ulicy, jak i miasta, które wszak nigdy nie miało rynku, a jego centrum stanowiła właśnie ta arteria.
Przed wiekami, w miarę rozwoju osady jej centrum przesuwało się w okolice obecnych ulic Wyzwolenia i Katowickiej, które na znacznym odcinku biegną równolegle do siebie. Katowicka została wytyczona i zbudowana w roku 1879, a inicjatorem był hrabia Guido Donnersmarck ze Świerklańca. Gmina sprzeciwiała się projektowi nowej drogi, jednakże uległa naciskowi władz powiatowych w Bytomiu, więc budowę ulicy doprowadzono do końca w październiku 1879 roku. Zapoczątkowało to rozwój miasta, a jednocześnie spowodowało, iż straciła znaczenie poprzednia główna ulica, czyli obecna Wyzwolenia. Do nowego traktu dostosowywano później wszystkie poprzeczne i podłużne drogi i tak ustaliła się kratowa forma zabudowy centrum gminy.
Ulica Katowicka (pierwotnie zaliczano też do niej odcinek obecnej ulicy Bankowej) od początku pełniła wieloraką funkcję i wielekroć ze względów ideologicznych zmieniała nazwę. Przy tej ulicy mieściły się zawsze urzędy władz miejskich, jak też znaczących w danym etapie historii partii. Nim ulica po przełomie 1989 roku zyskała nazwę Katowicka zwała się Bahnhofstrasse, Dworcowa, Wolności, Adolf Hitler Strasse, Armii Czerwonej.
Charakterystyczne dla tej ulicy były tzw. dominanty, czyli górujące nad nią wyznaczniki. Jedną była wieża ciśnień za Urzędem Miasta, kolejną – wieża zegarowa hali targowej, która obecnie straszy odpadającym tynkiem, co tylko źle świadczy o reklamującym się na niej markecie. Inne dominanty to wieże kościoła świętych Piotra i Pawła oraz kościoła ewangelickiego.
Przy ulicy Katowickiej niegdyś ukształtowano dwa place. Pierwszy między Dyrekcją Hut i Kopalń Księcia Donnersmarcka a kościołem ewangelickim, drugi (późniejszy) to plac targowy (obecnie budynek PKO oraz sklepy). Katowicka niemal bezpośrednio sąsiadowała z terenami przemysłowymi, czyli kopalnią „Polska” (wcześniej „Deutschland”) i hutą „Florian” (wcześniej „Falva”).
Większość kamienic wzdłuż ulicy Katowickiej zbudowano z cegły i oblicowano cegłą w sposób mniej lub bardziej dekoracyjny, przypomina Barbara Josińska współautorka (razem z niżej podpisanym) przygotowywanej książki o dziejach ulicy Katowickiej. Bardzo dużo z nich ma detal ceglany, wynikający z konstrukcji budynku, np. łukowe lub trójkątne naczółki nad łukowymi nadprożami, pasy gzymsów między kondygnacjami oraz gzyms wieńczący, który był nieco bogatszy. Czasem dodawano ozdobny pas lub detal z cegły szkliwionej, narożne kamienice otrzymywały wykusze. Przy Katowickiej lub w jej najbliższym sąsiedztwie zlokalizowano najważniejsze gmachy użyteczności publicznej: kościół św. Piotra i Pawła (1891) z probostwem i domem parafialnym, kościół ewangelicki (1901) z probostwem, biurowiec Dyrekcji Kopalń i Hut Księcia Donnersmarcka, dawną siedzibę zarządu gminy (ul. Katowicka 15) wraz z budynkami Straży Pożarnej, siedzibę spółdzielni „Konsum” w Świętochłowicach (1889, przebudowany w około 1970). Pod numerem 34 (teraz przychodnia) była w czasie wojny policja, potem siedziba UB i WKU, a obecny Urząd Miejski to pierwotnie siedziba władz Powiatu Świętochłowickiego w latach 1926 1939. Tu były też atrakcyjne sklepy, dom towarowy, restauracje. Z dawnej lokalizacji przetrwał sklep Dybały i zbudowana w roku 1881 Apteka Knechtla (Stara).
Tą ulicą poprowadzono linię tramwajową, która miała tylko jeden tor, który jednak przez lata kilkakroć zmieniał swój bieg. Trakcja tramwajowa była umieszczona na słupach, które miały lekką formę, a jej wspornik był wypełniony delikatnym rysunkiem. Po wprowadzeniu drugiego toru trakcja została zawieszona na linach do budynków, a miejscami do słupów. Przypomnijmy, że pierwsze składy elektryczne poruszały się z prędkością około 20 km na godzinę, posiadały przedział dla pasażerów na 45 miejsc siedzących, a obowiązywał też podział na klasy. Komunikacja tramwajowa przez początkowe lata była atrakcją, a u schyłku XIX wieku korzystało z niej około 4 tysięcy osób rocznie.
Lampy uliczne były umieszczane tu na ścianach budynków lub zawieszane na linach nad ulicą. Nie stanowiły dzięki temu przeszkody w ruchu drogowym, ale też nie było to oświetlenie specjalnie efektywne. W drugiej połowie lat 50. XX wieku wprowadzono oświetlenie neonowe, zastąpione potem przez lampy nowszego typu. Wzdłuż ulicy były rozmieszczone stacje trafo, hydranty, słupy ogłoszeniowe i inne urządzenia, które zawsze były wykonywane w sposób dekoracyjny. Z kolei w obrębie chodników były tylko niezbędne urządzenia, aby nie zawężać przestrzeni dla ruchu pieszego.
Dbano też o zieleń. Drzewa były nasadzone wzdłuż północnej pierzei. Bardzo dużo zieleni było przed budynkiem dyrekcji księcia Donnersmarcka, w otoczeniu obu placów kościelnych i dawnego placu targowego, co zachowane jest na szczęście do dziś.
Marian Piegza
Marian Piegza
- OGŁOSZENIA
- garaż
- Sok MEGA LIFE – bomba witaminowa, na której możesz zarobić!!!
- Dołącz do nowej firmy kosmetycznej MARIZA
- praca-szybko zarobisz -Oriflame
- Sprzątanie grobów
- KUPIĘ zadłużoną spółkę
- Zostań Konsultantką/em ORIFLAME-praca dodatkowa!
- Niemiecki dla Opiekunek w domu
- Medugorje
- ZERO TOLERANCJI DLA DŁUŻNIKÓW!!
- Sól drogowa
- NA ZIMĘ I LATO TYLKO DOLOMITY
Dodaj komentarz